Astım İlaçları: Koruyucu ve Rahatlatıcı Tedaviler

Astım tedavisinin amacı yalnızca atakları geçiştirmek değil, hava yollarındaki iltihabı kontrol altında tutarak atakları baştan önlemektir. Bu yüzden astım ilaçları iki temel gruba ayrılır: iltihabı azaltan koruyucu ilaçlar ve daralmış hava yolunu hızla açan rahatlatıcı ilaçlar.

Koruyucu (kontrol edici) ilaçlar

Bu grubun temeli inhaler kortikosteroidlerdir (İKS). İKS'ler hava yollarındaki iltihabı ve şişliği azaltır, böylece hava yolları tetikleyicilere karşı daha az hassas hâle gelir. Etkileri hemen hissedilmez; düzenli kullanımla birkaç gün ila birkaç hafta içinde belirginleşir.

İnhaler yoluyla alınan steroidler doğrudan akciğere ulaştığı için çok düşük dozlarda etkilidir. Tablet steroidlerle karıştırılmamalıdır ve uygun dozda uzun süre güvenle kullanılabilir. Kullandıktan sonra ağzı çalkalamak, ağızda mantar ve ses kısıklığı riskini azaltır.

Gerektiğinde İKS'ye uzun etkili bronş açıcılar (LABA) eklenir. Bu ikisi genellikle tek bir inhalerde birleşik olarak bulunur.

Rahatlatıcı (kurtarıcı) ilaçlar

Rahatlatıcı ilaçlar dakikalar içinde etki ederek bronşları gevşetir. Uzun yıllar boyunca bu amaçla yalnızca kısa etkili bronş açıcılar (SABA, örneğin salbutamol) kullanıldı.

Güncel uluslararası astım rehberi GINA, ergen ve yetişkinlerde astımın yalnızca SABA ile tedavi edilmemesini önerir. Sebebi şudur: SABA belirtileri geçici olarak rahatlatır ama alttaki iltihabı tedavi etmez. Sık SABA kullanımı, ciddi atak riskinin arttığına işaret eder.

Güncel yaklaşım: İKS-formoterol

GINA'nın tercih ettiği yolda rahatlatıcı ilaç olarak düşük doz İKS-formoterol içeren bir inhaler kullanılır. Formoterol hızlı etki ettiği için belirtiyi rahatlatır; aynı anda alınan steroid ise iltihabı tedavi eder. Yani her rahatlatıcı kullanımda koruyucu ilaç da alınmış olur.

• Hafif astımda: Bu inhaler yalnızca belirti olduğunda kullanılabilir.

• Orta ve ağır astımda: Aynı inhaler hem her gün koruyucu olarak hem de gerektiğinde rahatlatıcı olarak kullanılır. Bu yönteme tek inhalerle idame ve rahatlatıcı tedavi (MART veya SMART) denir.

Çalışmalar, hafif astımda bu yaklaşımın ciddi atakları yalnız SABA kullanımına göre belirgin ölçüde azalttığını göstermiştir. Ancak hangi yöntemin size uygun olduğuna doktorunuz karar verir. Çocuklarda, özellikle beş yaş altında, tedavi planı farklıdır.

Diğer ilaçlar

• Lökotrien reseptör antagonistleri (örneğin montelukast): Tablet şeklindedir. Bazı kişilerde uyku ve ruh hâli değişiklikleri yapabileceğinden, bu tür bir değişiklik fark edilirse doktora bildirilmelidir.

• Uzun etkili antikolinerjikler (LAMA): Bazı hastalarda tedaviye eklenir.

• Biyolojik ilaçlar: Ağır astımda, belirli iltihap tiplerini hedefleyen enjeksiyon tedavileridir. Uzman hekim tarafından planlanır.

• Tablet steroidler: Ciddi ataklarda kısa süreli kullanılır. Sık ihtiyaç duyulması, astımın kontrol altında olmadığının işaretidir.

Akılda tutulacaklar

• Kendinizi iyi hissettiğinizde koruyucu ilacınızı kendiniz bırakmayın. İyi hissetmeniz çoğu zaman ilacın işe yaradığını gösterir.

• Rahatlatıcı inhalerinizi her zaman yanınızda taşıyın.

• Rahatlatıcıya her zamankinden sık ihtiyaç duyuyorsanız doktorunuzla görüşün.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. İlaç başlamak, bırakmak veya dozunu değiştirmek için mutlaka doktorunuza danışın.