Astım Tanısı Nasıl Konur?

Astım tanısı tek bir kan testiyle değil, belirtilerin öyküsü ile solunum testlerinin birlikte değerlendirilmesiyle konur. Doktor iki şeyi arar: astıma özgü belirti örüntüsü ve hava yollarındaki daralmanın değişken olduğunu gösteren ölçümler.

Doktor hangi belirtileri sorar?

Hırıltı, nefes darlığı, göğüste sıkışma ve öksürük astımın tipik belirtileridir. Astımda bu belirtiler genellikle birden fazladır, gün içinde ve günden güne değişir, geceleri veya sabaha karşı artar. Egzersiz, gülme, soğuk hava, alerjenler, sigara dumanı ve viral enfeksiyonlar belirtileri tetikleyebilir.

Doktor ayrıca ailede astım veya alerji olup olmadığını, egzaması ya da saman nezlesi gibi eşlik eden durumları da sorar. Belirtileri ne zaman ve hangi ortamda yaşadığınızı not almak muayeneyi çok kolaylaştırır.

Spirometri: temel test

Spirometri, derin bir nefes alıp cihaza olabildiğince hızlı ve güçlü üflediğiniz ağrısız bir testtir. En önemli iki ölçüm şunlardır:

• FEV1: İlk saniyede dışarı verilen hava miktarı

• FVC: Derin bir nefesten sonra toplam verilebilen hava miktarı

FEV1/FVC oranının düşük olması hava yollarında daralma olduğunu gösterir. Ardından kurtarıcı bir ilaç (bronkodilatör) verilir ve test 10 ila 15 dakika sonra tekrarlanır. FEV1 değerinde belirgin bir artış olması, yani daralmanın ilaçla açılması, astım tanısını güçlü biçimde destekler.

Spirometri normal çıksa bile astım olabilir. Test belirtisiz bir günde yapılmışsa sonuç normal görünebilir. Bu yüzden doktor testi farklı zamanlarda tekrarlayabilir.

Tanıyı destekleyen diğer testler

• Zirve akım takibi: Evde birkaç hafta boyunca sabah ve akşam ölçüm yapılır. Değerlerdeki büyük dalgalanma astım lehinedir.

• FeNO testi: Nefesteki nitrik oksit düzeyini ölçer. Yüksek değer, hava yollarında alerjik tipte iltihap olduğunu düşündürür.

• Bronş provokasyon testi: Tanı hâlâ belirsizse, hava yollarının duyarlılığını ölçmek için hastane ortamında yapılır.

• Alerji testleri: Deri testi veya kan testi, belirtileri tetikleyen alerjenleri bulmaya yardımcı olur. Tek başına astım tanısı koydurmaz.

• Akciğer grafisi: Astımı göstermez ama benzer belirtiler veren başka hastalıkları dışlamak için istenebilir.

Küçük çocuklarda tanı

Beş yaşın altındaki çocuklar spirometri testini genellikle yapamaz. Bu yaş grubunda tanı; tekrarlayan hırıltı atakları, belirtilerin örüntüsü, ailede astım öyküsü ve kısa süreli tedavi denemesine verilen yanıt birlikte değerlendirilerek konur. Her hırıltılı çocuk astımlı değildir; bu nedenle takip önemlidir.

Tedaviye başlamadan test yaptırmak neden önemli?

Koruyucu ilaçlar başladıktan sonra test sonuçları normale dönebilir ve tanıyı doğrulamak zorlaşır. Mümkünse testler tedaviden önce yapılmalıdır. Ancak belirtiler ağırsa tedavi ertelenmez.

Sonuç

Astım tanısı bir süreçtir. Belirtilerinizi kayıt altına almak, testlere düzenli katılmak ve doktorunuzla açık konuşmak doğru tanıya en hızlı yoldan ulaşmanızı sağlar.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi için mutlaka bir doktora başvurun.